Borba Bošnjaka za opstanak u Sandžaku

Ko smo to mi?
Šta smo?
Kako smo baš tu gdje jesmo i kakav put su prešli naši prethodnici da bi mi bili tu?
Jesu li svi išli tako sigurno, ili su se oni kretali klimavim putem da bi nama staza bila čista?
Da li su i oni kao i mi mogli da idu ponosno, sigurno, bez straha…, da jasno i glasno govore: „Mi smo muslimani, Bošnjaci.“
Ipak ne. Ipak smo mi ti koji sigurnije, bez straha i sigurnim korakom možemo da budemo to što jesmo.
Ali, koliko je koraka trebalo preći da bi naš put bio lagan?
Koliko je ljudi, žena, djece, mladih i starih koji su išli u smrt ne znajući zbog čega im se sudi.
Borba, zločini, genocidi…, sve su to pitanja koja se tiču direktno svakoga od nas, pojedinačno.
Borba Bošnjaka za opstanak u Sandžaku zahtijeva dubiozno promišljanje, analiziranje, mnogobrojna pitanja na koja ova tema donekle daje odgovore.

Sandžak – historijat
Novopazarski sandžak, ili kako je danas uobičajeno reći samo Sandžak, historijska je pokrajina koja obuhvata jugozapadni dio današnje Republike Srbije i sjeverni dio današnje Republike Crne Gore. Ova historijska pokrajina tokom svog dugog postojanja razvila se u posebnu geopolitičku, kulturno-historijsku, etničko-konfesionalnu i administrativno-teritorijalnu cjelinu, sa upravnim u kulturnim središtem u Novom Pazaru. Novopazarski sandžak prostire se na površini od 8.687 kvadratnih kolimetara i ima svoje historijske i međunarodnim konvencijama verificirane granice, potvrđene odlukama Berlinskog kongresa 1878. godine i Carigradskom konvencijom iz 1879. godine.
Kulturno-historijsku cjelovitost Sandžaka oduvijek su ispunjavale brojne simbioze islamske i pravoslavne sakralne tradicije. Etnogeneza većinskog autohtonog bošnjačkog stanovništva u Sandžaku u vrijeme Osmanlijske vladavine protekla je u znaku masovnog primanja islama i islamske kulture i daljnjeg etničkog oblikovanja u duhu islamske baštine i tradicije. To etničko formiranje teklo je i prožimalo se uporedo sa etnogenezom bosanskih Bošnjaka, što je bilo olakšano činjenicom da je Sandžak stoljećima bio nerazdvojni dio Bosanskog pašaluka. Iako su od 1877. godine sandžački Bošnjaci ostali administrativno odvojeni od svoje matice Bosne, sandžački i bosanski Bošnjaci su i do dana današnjeg ostali etnogenetska i nacionalna cjelina.
Teritorijalni okvir Novopazarskog sandžaka najčešće su činili: Pljevlja, Bijelo Polje, Berane, Priboj, Prijepolje, Nova Varoš, Sjenica, Novi Pazar, Tutin i Mitrovica, a povremeno: Rožaje, Plav, Gusinje, Kolašin, Višegrad, Rudo i Čajniče.
Naziv Sandžak je turskog porijekla (od turske riječi sancak, što znači zastava, odnosno bajrak). Sandžak je označavao vojnu i administrativnu oblast, u početku prvog stepena, a od 1361. godine, kada se pojavljuju beglerbegluci (pašaluci, ejaleti) transformisan je u oblast drugog stepena po važnosti. Na čelu sandžaka je postavljan namjesnik sandžak-beg, koji je imao u svojim rukama vojnu i civilnu vlast i koji je pri imenovanju dobijao od sultana kao simbol vlasti “sandžak” (zastavu), pod kojom je u svojoj oblasti okupljao određeni broj vojnika.

Kako su nastajali sandžaci
Sandžak je oduvijek bio zona interesa Osmanskog carstva. Turci su na osvojenoj teritoriji Vizantijskog carstva zatekli vojne jedinice zvane teme, koje su za odbranu države ili za ratne pohode davale određenu vojnu jedinicu. Oni su zadržavali zatečenu vojnu organizaciju, s tim što su joj davali svoje ime (to jest, sandžak). Zanimljivo je da je Novopazarski sandžak jedini od mnogobrojnih sandžaka iz okvira bivše Osmanske imperije koji je do dan-danas zadržao to ime.

Politička borba za
posebnost Sandžaka kroz historiju

Muslimanski živalj u Sandžaku bio je, itekako, svjestan činjenice da su Srbija i Crna Gora izuzetno zainteresirane za teritoriju Novopazarskog sandžaka kao potencijalnog područja njihovog fizičkog dodira. Odluka Berlinskog kongresa da se Bosna i Hercegovina aneksira i pripoji Austrougarskoj, a da se Sandžak odvoji od matične države, nailazi na oštru reakciju i negodovanje, pa i pobunu. Jedan od glavnih aktera ove pobune, a ujedno jedan od najvećih boraca za prava Bošnjaka muslimana Sandžaka i Bosne, bio je muftija pljevaljski Mehmed-ef. Šemsikadić, u narodu poznat kao Muftija Šemsikadić.
Borba Bošnjaka ogleda se i kroz Sjeničku konferenciju koja je održana 13-14. avgusta 1917. godine. Na njoj je donijeta Rezolucija kojom se Sandžak, kako onaj koji je ušao u sastav Crne Gore, tako i onaj u sastavu Srbije, pripoji Bosni i Hercegovini, “pošto historijom i jezikom pripada istoj, a ne Crnoj Gori”. To je konstantno bila želja svih prisutnih.

Osnivanje ZAVNO Sandžaka
Dana 20. novembra 1943. godine, u prisustvu 252 delegata, održano i zasjedanje Zemaljskog antifašističkog vijeća, na kojem je obrazovan ZAVNO Sandžak, “kao najviši pokrajinski organ narodne vlasti”. Formiranju Zemaljskog antifašističkog vijeća Sandžaka prethodilo je nekoliko događaja, među kojima je od posebnog značaja bilo formiranje III sandžačke proleterske brigade 5. juna 1943. godine na Šćepan Polju.
Nastavit će se…

Ko smo to mi?
Šta smo?
Kako smo baš tu gdje jesmo i kakav put su prešli naši prethodnici da bi mi bili tu?
Jesu li svi išli tako sigurno, ili su se oni kretali klimavim putem da bi nama staza bila čista?
Da li su i oni kao i mi mogli da idu ponosno, sigurno, bez straha…, da jasno i glasno govore: „Mi smo muslimani, Bošnjaci.“
Ipak ne. Ipak smo mi ti koji sigurnije, bez straha i sigurnim korakom možemo da budemo to što jesmo.
Ali, koliko je koraka trebalo preći da bi naš put bio lagan?
Koliko je ljudi, žena, djece, mladih i starih koji su išli u smrt ne znajući zbog čega im se sudi.
Borba, zločini, genocidi…, sve su to pitanja koja se tiču direktno svakoga od nas, pojedinačno.
Borba Bošnjaka za opstanak u Sandžaku zahtijeva dubiozno promišljanje, analiziranje, mnogobrojna pitanja na koja ova tema donekle daje odgovore.

Sandžak – historijat
Novopazarski sandžak, ili kako je danas uobičajeno reći samo Sandžak, historijska je pokrajina koja obuhvata jugozapadni dio današnje Republike Srbije i sjeverni dio današnje Republike Crne Gore. Ova historijska pokrajina tokom svog dugog postojanja razvila se u posebnu geopolitičku, kulturno-historijsku, etničko-konfesionalnu i administrativno-teritorijalnu cjelinu, sa upravnim u kulturnim središtem u Novom Pazaru. Novopazarski sandžak prostire se na površini od 8.687 kvadratnih kolimetara i ima svoje historijske i međunarodnim konvencijama verificirane granice, potvrđene odlukama Berlinskog kongresa 1878. godine i Carigradskom konvencijom iz 1879. godine.
Kulturno-historijsku cjelovitost Sandžaka oduvijek su ispunjavale brojne simbioze islamske i pravoslavne sakralne tradicije. Etnogeneza većinskog autohtonog bošnjačkog stanovništva u Sandžaku u vrijeme Osmanlijske vladavine protekla je u znaku masovnog primanja islama i islamske kulture i daljnjeg etničkog oblikovanja u duhu islamske baštine i tradicije. To etničko formiranje teklo je i prožimalo se uporedo sa etnogenezom bosanskih Bošnjaka, što je bilo olakšano činjenicom da je Sandžak stoljećima bio nerazdvojni dio Bosanskog pašaluka. Iako su od 1877. godine sandžački Bošnjaci ostali administrativno odvojeni od svoje matice Bosne, sandžački i bosanski Bošnjaci su i do dana današnjeg ostali etnogenetska i nacionalna cjelina.
Teritorijalni okvir Novopazarskog sandžaka najčešće su činili: Pljevlja, Bijelo Polje, Berane, Priboj, Prijepolje, Nova Varoš, Sjenica, Novi Pazar, Tutin i Mitrovica, a povremeno: Rožaje, Plav, Gusinje, Kolašin, Višegrad, Rudo i Čajniče.
Naziv Sandžak je turskog porijekla (od turske riječi sancak, što znači zastava, odnosno bajrak). Sandžak je označavao vojnu i administrativnu oblast, u početku prvog stepena, a od 1361. godine, kada se pojavljuju beglerbegluci (pašaluci, ejaleti) transformisan je u oblast drugog stepena po važnosti. Na čelu sandžaka je postavljan namjesnik sandžak-beg, koji je imao u svojim rukama vojnu i civilnu vlast i koji je pri imenovanju dobijao od sultana kao simbol vlasti “sandžak” (zastavu), pod kojom je u svojoj oblasti okupljao određeni broj vojnika.

Kako su nastajali sandžaci
Sandžak je oduvijek bio zona interesa Osmanskog carstva. Turci su na osvojenoj teritoriji Vizantijskog carstva zatekli vojne jedinice zvane teme, koje su za odbranu države ili za ratne pohode davale određenu vojnu jedinicu. Oni su zadržavali zatečenu vojnu organizaciju, s tim što su joj davali svoje ime (to jest, sandžak). Zanimljivo je da je Novopazarski sandžak jedini od mnogobrojnih sandžaka iz okvira bivše Osmanske imperije koji je do dan-danas zadržao to ime.

Politička borba za
posebnost Sandžaka kroz historiju

Muslimanski živalj u Sandžaku bio je, itekako, svjestan činjenice da su Srbija i Crna Gora izuzetno zainteresirane za teritoriju Novopazarskog sandžaka kao potencijalnog područja njihovog fizičkog dodira. Odluka Berlinskog kongresa da se Bosna i Hercegovina aneksira i pripoji Austrougarskoj, a da se Sandžak odvoji od matične države, nailazi na oštru reakciju i negodovanje, pa i pobunu. Jedan od glavnih aktera ove pobune, a ujedno jedan od najvećih boraca za prava Bošnjaka muslimana Sandžaka i Bosne, bio je muftija pljevaljski Mehmed-ef. Šemsikadić, u narodu poznat kao Muftija Šemsikadić.
Borba Bošnjaka ogleda se i kroz Sjeničku konferenciju koja je održana 13-14. avgusta 1917. godine. Na njoj je donijeta Rezolucija kojom se Sandžak, kako onaj koji je ušao u sastav Crne Gore, tako i onaj u sastavu Srbije, pripoji Bosni i Hercegovini, “pošto historijom i jezikom pripada istoj, a ne Crnoj Gori”. To je konstantno bila želja svih prisutnih.

Osnivanje ZAVNO Sandžaka
Dana 20. novembra 1943. godine, u prisustvu 252 delegata, održano i zasjedanje Zemaljskog antifašističkog vijeća, na kojem je obrazovan ZAVNO Sandžak, “kao najviši pokrajinski organ narodne vlasti”. Formiranju Zemaljskog antifašističkog vijeća Sandžaka prethodilo je nekoliko događaja, među kojima je od posebnog značaja bilo formiranje III sandžačke proleterske brigade 5. juna 1943. godine na Šćepan Polju.
Nastavit će se…

Glas islama 316

Rubrika: Nacionalna historija

autor: Džemila Dudić- Delić