ŠAĆIR I HUDAM

 

 Pisac i revolucionar Muhamed Abdagić (IX)

On sa hudamom  ide, nevidljiv i on kao hudam

 

Šaćir je u svom nastojanju da sazna istinu osim proučavanja objektivnog svijeta frojdovski ponirao u skrivene sfere čovjekovog bića. U tom na momente spiritualističkom odvajanju od ovozemaljske  stvarnost prati ga misteriozno biće hudam.[1] Mitsko biće hudam koje prati Šaćira u traganjima za spoznajom je arhetip čovjekove ograničenosti i nemoći spram natprirodnih božanskih moći. Čovjekova nemoć i očaj pred vječitom zagonetkom i misterijom prirode i Boga guraju ga u naručje džina, uz čiju pomoć, upuštajući se u okultizam, nastoji pronaći rješenje i šifru vječite tajne o svrsishodnosti čovjekovog progonstva na Zemlju i neumitnosti starenja i smrti kao velike nerješive tajne za čovjeka. U islamskoj kulturi hudam znači pomagač u nekakvom duhovnom spiritualističkom obredu. Vjeruje se da su hudami nevidljiva bića koja pomažu ljudima pri magijskim obredima. Šaćira prati hudam, mračna strana njegove egzistencije na putu saznanja, isto kao što doktora Fausta prati  i pomaže mu sotona  Mefisto u nastojanju da prevaziđe ljudsku ograničenost na putu saznanja. Faust teži da dospije do kosmičkih daljina jer je prevazišao zemaljsko iskustvo koje više ne može da zainteresira njegov intelekt. On nije uspavani duh, nego dinamičan, prodoran i radoznao intelektualac koji teži da sazna i iskusi suštinu nebeskih zakona i harmoniju misterioznog  kosmosa. Učenom Faustu je dosadio kabinet prepun prašnjavih knjiga, pa se odlučio na avanturizam saznanja nebeskih visina, potpisujući pakt i sa samim đavolom koji će ga na tom putu saznanja vjerno pratiti.

Šaćirov intelekt i nemiran duh istraživača čovjekove egzistencije odvest će ga i u sfere okultizma, spiritualizma, misticizma, sanjarenja, podsvijesti. Njegov pratilac i pomagač  hudam samo će još više mistifikovati čudaka i  ludova Šaćira, što je tema dijaloga Lipovca i Aziza:

  • Je li tačno da Šaćir ima hudama?
  • Ja ne vjerujem u to.
  • Kažu da ni on nije vjerovao, ali eto uspio je da ga nađe…
  • Kad bi on imao hudama to bi bilo više nego da je dobio ovaj rat… Kakav rat – ratovi dolaze i prolaze, a istine žive hiljadama godina.

– Ja sam čuo da on sa hudamom ide, nevidljiv i on kao hudam, od ratišta do ratišta, od zemlje do zemlje, i u podzemlja se spuštao i na nebesa sama odlazi i da mu hudam omogućuje sve to da vidi i sazna.[2]

Šaćirovo spuštanje pod zemlju podsjeća na Danteovo fiktivno putovanje kroz zagrobni život. Na tom putovanju i Dante ima pratioce: kroz Pakao i Čistilište njegov vodič je pjesnik Vergilije, dok ga kroz Raj vodi njegova voljena Beatriče.

Šaćirovo mistično i spiritualno penjanje na nebesa liči na Faustovu zagledanost u kosmička prostranstva koja je želio da dokuči, sazna, iskusi.

Mistifikaciji Šaćirovog lika doprinose i sumnje u njegovo stvarno postojanje koje iznosi Aziz: Ne postoji ni Šaćir, ni Glogovik, ni ti Aspekti njegovi… našta se javlja nečiji glas iz društva: Šaćir postoji. Ja sam razgovarao sa njim, to je crn čovjek, visok i asimetrična lica, a što se tiče hudama, to ne znam. Pojavio se jednom i tragao je za nekim dokumentima u biblioteci i tada sam ga video.[3]

Misteriozni, crni, mračni i zamišljeni čudak Šaćir će se tajanstveno pretvoriti u pepeo poslije smrti o čemu govori Obarda, lik na koga je Šaćir sve više ličio, kako je i sam tvrdio: Šaćir – to je sad samo pepeo.[4]

Šaćirovo pretvaranje u pepeo omogućit će njegovo ponovno rađanje i novu egzistenciju poput mitske ptice Feniks, koja se rađa iz pepela. U ovoj metaforičko-simboličnoj korelaciji pisac Abdagić je i dao naslov romanu Feniks. Šaćirov saznajni i iskustveni put završava se starošću u kojoj čovjek sublimira i apsolvira sva znanja i u toj dobi on je najracionalniji, najtrezveniji, pa se starost može razumjeti ne kao završna faza čovjekovog propadanja i skončanja, već kao faza njegove nove iskusnije i mudrije egzistencije u simboličnom podizanju iz pepela. Obarda, lik koji proglašava Šaćira mrtvom bezvrijednom gomilom pepela, takođe se pretvara u pepeo, što može biti piščeva zamisao da Šaćirova egzistencija prelazi u egzistenciju Obarde, poslije čije propasti nastavlja egzistenciju u liku Omaru.

Ovim modernističkim umjetničkim postupkom pisac je želio da istakne vrijednost i neuništivost Šaćirove ideje u traganju za istinom. U tom smislu, on svom junaku obezbjeđuje mitsku besmrtnost, pošto njegova smrt i pepeo u koji se pretvara i iz kojeg se ponovo rađa, predstavlja samo jednu njegovu prelaznu fazu ka novoj transformaciji vizije koja nastavlja kontinuitet trajanja njegove misionarske ideje.

(Nastavit će se)

Glas islama 283, strana 27, Rubrika: FELJTON, Autor: Dr. Kemal Džemić

[1] Hudam (ar.): poslušni džin (duh) u arapskoj magiji koji služi onome koji saziva džine.

[2] Abdagić, Feniks, I, 300.

[3] Ibid, 350.

[4] Ibid.