Priboj kroz vijekove

(Priboj u postosmanskom periodu)

Pribojski srez 1912. godine pripadao je prijepoljskom okrugu i pljevaljskom sandžaku. U tom periodu imao je sedam opština i to: babinska, bučevska, đakovićka, zabrđska, krnjačka, pribojska i sočička. Mudirluk Priboj bez pribojske banje imao je 776 stanovnika, a čitav srez imao je 15.543 stanovnika.

Značajno je napomenuti da se Priboj tada nalazio na tzv. Bosanskom drumu i da je povezivao Bosnu sa Sandžakom što je otvaralo mogućnost trgovačkih veza. Prema podacima iz 1892. godine Priboj je imao 10.334 (63%) srba i 6.000 (37%) muslimana. Nakon Berlinskog kongresa 1878. godine u Priboj se počelo mahom doseljavati muslimansko stanovništvo, što je uzrokovalo određene promjene u procentualnom smislu.

O tome kada su srpske snage ušle u Priboj postoje različiti podaci. Prema jednim Javorska brigada prešla je granicu u svom nadiranju 21. oktobra i poslije jačih borbi na položajima ispred Sjenice ušla sutradan u Varoš i nastavila nadiranja prema Pljevljima koja je i osvojila 28. oktobra gdje su se završile njene operacije. Kod Kokinog broda su bili pripadnici IV puka koji je 23. oktobra osvojio Novu Varoš, a 25. oktobra bez borbi osvojio Priboj.

Prema drugim podacima 5. novembra 1912. godine srpske snage su ušle u Priboj bez borbi. Komite i dvije čete pod vođstvom Ilije Radosavljevića zauzele su Priboj i pripojile ga Srbiji nakon viševjekovne turske vlasti u Priboju.

U ovom periodu Priboj je bio kulturno-umjetnički razvijen grad. Djeluju mnoga društva i organizacije, izvode se svečanosti diljem nekadašnjeg Sandžaka. Imao je mnogo zanatskih radnji, jednu modernu tišlersku radnju, tri kovačke radnje, jednu mutavdžijsku i dvije kovačke radnje. Osim turske postojala je i seoska (dinarska) arhitektura, zbog bogatstva šume na ovim prostorima. Imalo je kazandžija koji su izrađivali leđene, đugume i ostalo bakarno posuđe. Ljepotom se ističu sudovi urađeni u ,,svat” tehnici sa bogatom geometrijskom i vegetabilnom ornamentikom i natpisi rađeni u kaligrafiji arebicom.

Važno je napomenuti da je u Priboju u ovom periodu postojalo tzv. paralelno obrazovanje. Djeca srpske nacionalnosti pohađala su i mektebe radi učenja turskog jezika. Muslimanska djeca su se školovala u mektebima i ruždijama (u Priboju otvorena 1910. godine). Pored vjerskih izučavali su se i svjetovni predmeti. Od 1916.-1918. u Priboju su radili slijedeći mektebi: u Priboju, Čitluku, Kasidolima, Zabrnjici, Zaostru, Ritošićima i Zabrđu. Pored mekteba koje su mogli pohađati i djeca pravoslavne vjeroispovjesti od 1903. do 1912. godine postojalo je i šest pravoslavnih škola, čiju su nastavu isključivo pohađala djeca srpske nacionalnosti.

Nakon odlaska Osmanlija sa ovih porostora veliki broj begovskih i drugih porodica mahom napušta ovaj kraj. Počinje Prvi svijetski rat i nakon njega period kraljevine SHS. U Priboju se nastavljaju migracije ka Bosni na jednoj i Makedoniji i Turskoj na drugoj strani. U Drugom svijetskom ratu smjenjuju se razne vojske, Nijemci sa svojim saveznicima, četnici, partizani itd. koji nakon rata preovladavaju i bivaju veoma dobro prihvaćeni u ovoj multinacionalnoj sredini. Nakon Drugog svijetskog rata nailaze mnogi talasi migracija muslimanskog stanovništva 1947., 1949., 1951., 1953., 1957., 1961., 1967. godine i nakon toga, dešavanja kojih sam svjedok, odlazak muslimanskog stanovništva u vihoru rata od 1991. do 1999. godine i danas veliki broj omladine nema perspektivu u Priboju i teži ka Bosni ili Zapadnoj Evropi. Postoje mnogi razlozi odlaska muslimanskog življa sa ovih prostora, a u poslednjim ratovima su bili i fizički ugroženi.

Ovdje bih još istakao da je Priboj dobio svoj prvi grb tek krajem sedsamdesetih godina prošlog vijeka. Izložba grba grada Priboja bila je priređena u holu RU ”Pivo Karamatijević” od 17. – 30. novembra 1977. godine.

Prvi grb Priboja u osnovi ima oblik ratničkog štita iz vremena nastanka grada. Osnovna boja je zlatna, što simbolizuje SLOBODU. Štit je oivičen zelenom trakom koja prikazuje planine sa hrastovom i borovom šumom. U gornjem djelu zelene trake urezana je nekadašnja TVRĐAVA na planini Bić, a u donjem djelu ispisan naziv grada Priboj. Čitav štit presjeca rijeka LIM preko koje je postavljen centralni motiv: veliki CRVENI ZUPČANIK simbol RADNIČKE KLASE u industrijskom centru, čiji je osnivač Fabrika automobila Priboj. Dvije vertikalne stabljike izrastaju preko cjelog štita i simbolizuje DVA NARODA, zajedništvo Srba i Muslimana sa drugim narodima koji žive u Priboju.

Novi grb Priboja iz 2013. godine.

Glas islama 337, autor: msc. Harun ef. Eminagić, r: historija