Biopsihosocijalne dimenzije Ramazana (2. dio)

Za benefite ovakve vrste posta dobila se i Nobelova nagrada za medicinu. Japanski molekularni biolog Jošinori Ohsumi dobitnik je Nobelove nagrade za medicinu, za istraživanja autofagije, ključnog mehanizma za obnovu ćelija i reakciju organizma na glad. Otkrio je da naš organizam ima mogućnost da popravlja i liječi sam sebe dok posti. Pored toga što nema insulina (koji je antagonista autofagije), to se čini i kaskadom razlitičih signalnih molekula, gdje se jedni aktiviraju, a drugi deaktiviraju i tema su brojnih naučnih skupova. Nama je važno to da je autofagija proces kroz koji ćelije uklanjaju oštećene i više nepotrebne organele, proteine i druge komponente kako bi održale ćelijsku homeostazu i podržale opće zdravlje. Tokom posta organizam nema pristup spoljnoj hrani, pa se mora osloniti na unutrašnje izvore energije. Autofagija se aktivira kako bi se razgradili oštećeni ili nepotrebni ćelijski sastojci da bi se dobila potrebna energija.

To nosi brojne pozitivne efekte. Osim toga što može dovesti do mršavljenja kao vidljivog fenomena, postoje okom nevidljive dimenzije autofagije koje premašuju one vidljive.

Ukratko ću pomenuti samo neke od njih. Važno je znati da uticaj posta na zdravlje zaslužuje cijelu knjigu, ako ne i tomove knjiga. Za sada, radi ohrabrenja, pomenut ćemo neke od benefita posta.

Post čuva DNK. Aktivacija autofagije tokom posta može doprinijeti smanjenju oštećenja DNK. Post može uticati na ekspresiju gena koji su odgovorni za reparaciju DNK. Istraživanja su pokazala da post može modulirati aktivnost određenih gena koji su uključeni u održavanje integriteta DNK.

Post smanjuje oksidativni stres u organizmu i time također doprinosi očuvanju integriteta DNK.

Post produžava život tako što utiče na telomere.

Telomere su repetitivne sekvence DNK na krajevima hromozoma koje štite genetički materijal od gubitka i oštećenja tokom ćelijske diobe. Telomere se skraćuju tokom svake ćelijske diobe. Istraživanja sugeriraju da post može uticati na održavanje dužih telomera. Očuvanje dužih telomera može biti povezano sa smanjenim rizikom od starenja i bolesti.

Telomere su naša biološka starost, bez obzira šta piše u ličnoj karti.

Post pomaže konvencionalnom liječenju kancera i sprečavanju procesa kancerogeneze. Post može smanjiti nivoe insulina i insulinu slične faktore rasta 1 (IGF-1). Visoki nivoi ovih faktora mogu biti povezani s rizikom od razvoja kancera. Zato što IGF-1 stimulira rast, smanjuje apoptozu i utiče na stvaranje novih krvnih sudova, dok insulinska rezistencija i povećani nivoi glukoze u krvi stvaraju plodno tlo za rast tumora. Smanjenje insulina i IGF-1 može stvoriti neprijateljsko okruženje za rast tumorskih ćelija.

Post pokreće stvaranje matičnih ćelija. Nakon autofagije i ćelijske smrti, dolazi do stvaranja stem matičnih ćelija. Ove ćelije inače finansijski puno koštaju, a postom ih možemo dobiti besplatno.

Post utiče na crijeva, naš drugi mozak. Gastrointestinalni sistem je naš drugi mozak. Tu je, nakon mozga, najviše nervnih vlakana. Često se navodi da je čovjek ono što on jede. Rasterećena crijeva omogućavaju bolje funkcioniranje mozga. U prilog činjenici da su crijeva drugi mozak fenomen je poznat kao intuicija, leptirići u stomaku. Šta je to što stomak osjeća kada mozak ne zna odgovor? Šta je to što nas vodi, ako ne inteligencija drugog mozga? Da li vidite kakvu uslugu pravite sebi time što ćete je rasteretiti od svakodnevnog, nepravilnog i nezdravog uzimanja hrane i pića? Da li vidite blagodat u postu? Pored velike količine nervnih vlakana, izraženo je prisustvo i imunih ćelija.

Post podiže imunitet. Post dovodi do regulacije imunog sistema. Prije svega, dolazi do stabilizacije interleukina 2.

Interleukin-2 (IL-2) je citokin, odnosno signalni protein, koji ima ključnu ulogu u regulaciji imunološkog odgovora organizma.

U našem organizmu postoje često brojne, tihe upale.

Citokini, kao hemijski glasnici zapaljenja su smanjeni. Posljedično, upale u organizmu se smanjuju. To može doprinijeti mnogim stanjima u organizmu. Konkretno, hronična upala može dovesti do pojave kancera.

Dolazi do povećanja makrofaga (fagocita), prve linije odbrane od mikroorganizama. Oni jedu mikroorganizme. Tako post pomaže u borbi protiv infekcija.

Ketoni koji se javljaju tokom posta pomažu u borbi protiv mikroorganizama.

Detoksikacija organizma i metaboličko čišćenje. Budući da apstiniramo od hrane, iz masti koje se tope često se mogu osloboditi različite štetne supstance. Autofagija je sama po sebi detoksikacija.

Post nas proljepšava, podmlađuje kožu, usporava starenje. Do toga dolazi dejstvom preko struktura u koži koje se zovu kolagen i elastin, a koje daju koži čvrstinu i elastičnost. Također, djeluje i na celulit.

Post poboljšava stanje mozga i općeg psihičkog zdravlja. Tokom posta dolazi do povećavanja neurotrofnog faktora iz mozga BDNF. On je odgovoran za zaštitu neurona. Podržava preživljavanje nervnih ćelija. Na taj način dolazi do odlaganja i smanjenja efekata demencije.

Postoje dokazi da post utiče i kod neurodegenerativnih bolesti mozga, kao što su Parkinsonova bolest i Alchajmerova bolest.

Brojna istraživanja govore da su ljudi koji prođu neki oblik posta psihički izdržljiviji i fokusiraniji na zadatke. Post utiče na povećanje koncentracije i memorije. Uopće, dolazi do povećanog otpora prema psihičkom stresu i jačanja volje.

Istraživanja sprovedena na ispitanicima putem testova za emocionalnu inteligenciju, u toku i nakon posta, ukazuju na povećanje emocionalne inteligencije nakon posta.

Post definitivno pomaže i kod stanja kao što su anksioznost i depresija.

Još neki važni zdravstveni efekti posta:

– Post utiče na topljenje masti i na taj način utiče na smanjenje posljedica epidemije gojaznosti.

– Utiče na poboljšanje masne jetre. Smanjuje holesterol i trigliceride u krvi.

– Post povećava osjetljivost receptora za insulin i samim tim smanjuje insulinsku rezistenciju i mogućnost dobijanja šećerne bolesti (diabetes mellitus).

– Smanjen unos tečnosti i soli dovodi do poboljšanja simptoma hipertenzije, povišenog krvnog pritiska.

– Također, dolazi do smanjenja aterosklerotskih promjena, začepljenja krvnih sudova u organizmu.

Faktori koji su upravo opisani utiču na pojavu metaboličkog sindroma, koji je faktor rizika za pojavu srčanih i moždanih udara. Postom se sprječava i smanjuje šansa za pojavu ovog sindroma.

Postom odmaramo srce. Dnevno srce uđe u 100.000 ciklusa. Taj ciklus se, kako navode neka istraživanja, smanjuje i na 70.000 tokom posta.

Naravno, da bismo ostvarili navedene efekte na najbolji mogući način, mora se iftariti ispravno. Tokom iftara svakako se moramo držati principa: Jedite i pijte, ali ne pretjerujte. Moramo voditi računa o tome koliko je hrana koju konzumiramo zdrava. Niko od nas ne bi želio da umanji uspjeh konzumiranjem nezdrave hrane.

Uzevši sve u obzir, jasno je da je post multidimenzionalni inkubator promjena, novog početka. I ovdje dolazimo do jednog fenomenalnog, poetskog zaključka: Manje je više. Zapravo, odricanje od viška donosi nam dobitak. Organizam se oporavlja. Sada nauka potvrđuje ono što je davno bilo poznato vjernicima.

Zato, bismillah, uz hurmu, idemo u nove pobjede.

Glas islama 342, R: Islam i medicina, A: Haris Plojović