Orijentalno-bošnjačke kuće hadži Sulejmana i hadži Mustafe Petlače u Novom Pazaru

Kuće poznate pazarske familije Petlača nalaze se u naselju Lug, u ulici Mitrovačka, ranije poznatoj kao Petlački sokak. One ne spadaju u red orijentalnih kuća tipa kuće Elmazbegovića, Hamzagića, Šuševića, Trtovaca, Bajraktarevića, Gicića, ali su, zbog svog historijskog značaja ove familije, zastupljene u ovom serijalu najljepših pazarskih aganskih i begovskih kuća.

Opis kuće hadži Sulejmana Petlače

Hadži Sulejman Petlača (1875-1934) i njegov stariji brat hadži Mustafa (1870-1937) bili su poznati trgovci stokom u Novom Pazaru i šire. Oni su krupnu i sitnu stoku prebacivali iz Raške vozom za Seljanik (današnji Solun/Thesaloniki) i tamo prodavali, a otuda bi donosili gas za lambe (kućne svjetiljke), šećer, tekstil itd. Važili su za veoma bogate i humane ljude svog vremena. Na početku ulice, koja se zvala Petlački sokak (danas ul. Mitrovačka), imali su svoju mahalsku pekaru u kojoj je radio Ahmet-aga Brničanin. U ovoj pekari nije se prodavao hljeb već su se vršile usluge i pekli hljeb, pite, đuveči, baklave koje bi donosio narod iz komšiluka. Takav način pekarske usluge zvao se pišerma.

Odmah ispod ove pekare nalazi se, još i danas, kuća hadži Sulejmana Petlače. S obzirom da je kuća napuštena i da su avlijska vrata zaključana, autor ovog teksta nije imao pristup kući. Međutim, opis ove kuće dao je prof. dr. Mustafa (Petlača) Kahramanyol (1944) koji se veoma dobro sjeća njenog unutrašnjeg i spoljašnjeg izgleda.

„Hadži Suljagina (Sulejmanova) kuća je pravi primjer stare bošnjačke kuće. Stara je preko sto godina. Ona se dosta razlikuje od kuće njegovog brata hadži Mujage (Mustafe). Od sokačke kapije ulazilo se najprije u dišer avliju. Tu se nalazio ahar, sundurma, hambar i kolar. Iz ove avlije je jabana (lica koja nisu pripadala familiji Petlača) ulazila sa strane u mutfak. Iz ove avlije se ulazilo u drugu ičer avliju gdje je samo rodbina imala pristup. Obadvije avlije bile su popločane kamenom.

Kroz ičer avliju tekao je jaz, odvojeni vodeni rukavac od rijeke Raške. Ta voda je bila mnogo čista i mogla se piti. Na prvom katu Suljagine kuće bila je divanhana, dvije sobe, mutfak, čiler i drvene stube za gornji kat. U mutfaku i čileru pod je bio od kamenih ploča. Na donjem katu, na pendžerima, bile su drvene toplije. Na gornjem katu bio je selamluk i sobe. U sobama imahu: divani, jukluci (dolapovi) i hamamdžik. Pendžeri su bili visoki i dvokrilni. Na obadva kata imao je zahod (nužnik).

Ta kuća je bila baš uz hadži Mujaginu kuću, zid do zida. Hadži Mustafina kuća je bila malko prostija od hadži Suljagine. Suljaga je imao dva sina: starijeg Ljutva (1910-1944) i Jusufa (1916-1944) te kćerku Esmu. Nažalost, obadva sina su mu poginula za vrijeme bombardiranja Novog Pazara od strane engleskih aviona početkom novembra 1944. godine. Vlasnik Suljagine kuće je njegova kćerka Hatidža i ona je još živa.“

Opis kuće hadži Mustafe Petlače

Hadži Mustafa Petlača (1870-1937), zajedno sa svojim bratom Sulejmanom, bio je jedan od poznatijih ljudi u Novom Pazaru. Osim što je bio trgovac stokom, on je bio i jedan od osnivača muslimanske Džemijet partije u Novom Pazaru 1922. godine. Hadži Mustafa bio je blagajnik Džemijeta i veoma povjerljiva osoba predsjednika ove stranke Aćifa Hadžiahmetovića. I njegova kuća je stara preko stotinu godina. Autor ovog teksta je u avgustu mjesecu ove godine imao prilike da bude gost Mustafaginih unuka Ismaila (1953) i Ishaka Petlače (1957), da nešto više sazna o kući njihovog djeda i o njihovoj rodbini. Ismail i Ishak su se veoma obradovali činjenicom da se neko sjetio da piše o starim pazarskim aganskim i begovskim kućama koje, nažalost, bespovratno nestaju, a sa njima i dio naše kulture i identiteta. S obzirom da je Ishak više proučavao historijat svojih predaka, on je autoru dao izjavu vezano za njihovu staru kuću.

„Naša kuća je stara preko 150 godina. U njoj je živio moj otac Muharem, djed hadži Mustafa i pradjed Salih-aga. Ova naša ulica se zvala Petlački sokak upravo jer je većina kuća i objekata pripadala Petlačama. Komunisti su joj promijenili ime u Mitrovačka ulica. Na početku ulice bila je naša pekara, a odmah iza nje hadži Suljagina kuća, pa naša kuća, pa kuća hafiz Mehmeda Petlače, a u nastavku kuća Selima-ef. Petlače. Znači čitava desna strana, ako se gleda iz Kragujevačke ulice, pripadala je mojoj rodbini.

Naša kuća je imala tzv. dišer avliju sa pomoćnim prostorijama: štalom, sudurmom i ognjištem (sač) za pečenje pita, hambarom za skladištenje kukuruza/mumuruza i pšenice. Sa lijeve strane od ulazne kapije nalazila se velika štala u kojoj su bile krave za mužu i bivolice, a u drugoj, manjoj štali, nalazile su se steone krave.

Uz kuću je bio mutfak (kuhinja) sa načvarom u kojem se držalo brašno i mijesio hljeb, kao i pekara za pečenje hljeba. Između ove avlije, koja je sa ovom kućom imala 6 ari, i bašče, koja je imala 30 ari, nalazio se zid od kamena i ćerpiča visok 3 metra sa kapidžikom, koji je imao rezu i dilčik. Bašča je bila izuzetno velika i pružala se sve do Gradskog jaza iz koga se i zalijevala.

Na prizemlju ove kuće nalaze se dvije sobe i izba, u koju se stavljaju namirnice, voće i povrće. U njoj je uvijek niska temperatura koja čuva hranu da se ne pokvari. Sa spoljne strane vode drvene stube na sprat. Na spratu se nalazi tzv. ćošak i tri sobe. Svaka soba je imala hamam. U velikoj sobi nalazili su se u zidu ugrađeni drveni dolapovi (jukluk) sa dušeklukom i hamamom. Tavan je obložen drvenim šašovcima, a ispod njih su rafovi sa kalajisanim sahanima, posuđem različitog oblika.

Nažalost, danas je, zbog adaptiranja, dosta toga promijenjeno u ovoj kući, ali je u suštini njen spoljašnji izgled ostao isti.“

Ishak je govorio i o historijatu svoje familije/rodbine i izgradnji prve džamije u ovom dijelu Novog Pazara od strane njegovog pretka Dibak Ishaka, Tatarina sa poluostrva Krima, koji je u naš grad došao sa pet sinova i osnovao mahalu koja je kasnije dobila ime po njemu. Govorio je, pored svog djeda hadži Mustafe i njegovog brata Sulejmana, i o ostalim poznatim precima Petlačama, poput: hafiz Mehmeda, sina Šemsudinovog, amidže Ibrahima koji je hrabro branio Novi Pazar od četnika 1941. godine, zbog čega je strijeljan na Hadžetu 21.12.1944., o Ibrahimovom sinu prof. dr. Mustafi Kahramanyolu, jednom od najpoznatijih Bošnjaka u današnjoj Turskoj, o Selim-efendiji, koji je bio doživotni imam Dibak Ishakove džamije i koji je najzaslužniji što se ova džamija i održala u komunizmu. Govorio je i o svom ocu rah. Muharemu, koji je u Drugom svjetskom ratu proveo četiri teške godine u njemačkom zarobljeništvu.

Otimanje imovine Petlačama u dvije bivše Jugoslavije

Prema izjavi Ishaka Petlače: „U Kraljevini Jugoslaviji, kroz tzv. Agrarnu reformu 1919. godine, uzeli su nam veliku zemlju u selu Vojniću iznad Novog Pazara. Nakon rata, u Tijesnoj čaršiji, gdje je sada Dom kulture, oduzeli su nam dućan. U Čerkez mahali su nam 1949. godine oduzeli 60 ari zemlje, navodno za izgradnju željezničke pruge Raška-Novi Pazar koja nikada nije izgrađena.

Imali smo i svoju vodenicu na Gradskom jazu na Baruthani koja je imala sedam vitlova. Pored mog oca Muharema u njoj su radila još šestorica ljudi. Kasnije je ovu vodenicu, nakon što je zatvorena 1969. godine, od Opštine kupio Muljo Bihorac.

Od naše velike bašče koja je imala 30 ari, komunisti su uzeli 15,5 ari. Preračunato u današnji novac, platili su nam mizernih 31 euro po aru. Znači, od tih 30 ari nama troma (bratu Ismailu i sestri Muradiji) ostalo je još 14,5 ari. Moj brat i ja smo 2009. godine dali 9 ari da se napravi zgrada od 6 spratova, a sestra je dobila plac od 4,5 ara na kojem je napravila kuću.“

Ismail-Majo Petlača (1953) oženjen je Mahijom Gusinac i sa njom ima sinove Fikreta i Muharema te kćerku Fahiru. Njegov mlađi brat Ishak-Isko (1957) oženjen je Fetijom Zećirović i sa njom ima kćerke Semru i Amru te sina Ibrahima. Njihova sestra Muradija (1952) udata je za Muzafera Martinovića sa kojim ima kćerku Maidu i sina Mirsada.

Glas islama 361, R: Historija, A: Dr. Harun Crnovršanin

Kuće braće hadži Sulejmana i hadži Mustafe Petlače

Prizemlje i sprat stare kuće hadži Mustafe i njegovog sina Muharema Petlače